زراعی و باغی
بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر ابتدا با نام اداره اصلاح و تهیه نهال و بذر از سال 1338 در سطح استان آذربایجان شرقی فعالیتهای خود را آغاز نمود و از سال 1342 با تأسیس ایستگاه سهند، تحقیقات باغبانی نیز در زمره فعالیتهای تحقیقاتی این بخش قرار گرفت . 59 در اراضی تحویل - میتوان گفت تحقیقات کشاورزی مربوط به بخش اصلاح بذر به طور منسجم از سالهای 60 موقت توانیر شروع و بعد از خرید ایستگاه تحقیقاتی خسروشاه به محل فعلی انتقال یافته است . لازم به توضیح است قبل از تشکیل موسسه تحقیقات دیم مراغه و نیز استان جدید اردبیل، ایستگاه آلاروق اردبیل و ایستگاه غله دیم مراغه جزو ایستگاههای تحقیقاتی مرکز آذربایجان شرقی بودهاند. مهندس فرساد، مهندس مترجم، مهندس موسوی گرگری، مهندس سعید عابدی، دکتر بهمن پاسبان اسلام، دکتر جلیل دژمپور ، دکتر حمید رهنمون و دکتر حسن منیری فر تاکنون به عنوان رؤسای این بخش فعالیت کرده اند.
- واحد دانه های روغنی از سال 1347 فعالیت خود را در بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی آغاز نموده است. این واحد روی دانه های روغنی کلزا، آفتابگردان، گلرنگ، سویا و کنجد تحقیقات متعددی در زمینه به زراعی و به نژادی داشته است. همچنین بازدید دورهای مزارع دانه های روغنی استان و ارائه راهکارهای بهبود مدیریت مزرعه در راستای افزایش عملکرد در واحد سطح و توسعه سطح زیر کشت دانه های روغنی از جمله فعالیتهای این واحد بوده است. همچنین این واحد تولید بذور اصلاح شده دانه های روغنی در سطح انبوه برای کشت در مزارع زارعین را نیز بر عهده داشته است. در این خصوص میتوان به تولید بذر آفتابگردان هیبرید فرخ، بذر کلزا ارقام نیما، اکاپی، اپرا و بذر گلرنگ اشاره نمود. از دیگر فعالیت های واحد دانه های روغنی میتوان به مشارکت موثر در معرفی ارقام آفتابگردان، کلزا و گلرنگ اشاره نمود. این ارقام شامل رقم هیبرید فرخ در آفتابگردان، ارقام گلرنگ شامل: پدیده، گلمهر، گلدشت، پرنیان و صفه میباشند. در کلزا میتوان به ارقام: احمدی، نیما، نفیس و اکاپی اشاره کرد. امروزه ارقام کلزای مورد اشاره در سطحی معادل 100 هزار هکتار در کشور به طور سالانه کشت میشوند. همچنین ارقام گلرنگ نیز در سطح 30 هزار هکتار در کشور کشت میگردند. اهداف واحد دانه های روغنی به زراعی و به نژادی ارقام جدید و پرمحصول کلزا و گلرنگ و انتقال دانش نوین کشت و کار دانه های روغنی به کشاورزان میباشد. تولید بذر ارقام اصلاح شده و کنترل و گواهی آنها از دیگر اهداف این واحد است .
ماموریت و اهداف تحقیقاتی بخش
- پتانسیل ژنتیکی عملکرد بالا با سازگاری عمومی و خصوصی و پایداری عملکرد
- مقاومت (تحمل) به تنشهای زنده و غیرزنده
- کیفیت مطلوب آرد برای تهیه نان، سمولینا برای فرآوردههای ماکارونی، علوفه و دانه برای تعلیف دام و تغذیه طیور و مالت برای مصارف نوشابه
- تعیین سازگاری عمومی و خصوصی و پایداری عملکرد در لاینها و ارقام پیشرفته
- تعیین قابلیت ترکیب پذیری عمومی و خصوصی و برآورد توارث پذیری صفات مختلف
- شناسایی، تعیین نژاد و توان بیماریزایی بیماریهای مهم غلات
- ارزیابی ژرم پلاسمهای بذور جهت تعیین منابع مقاومت به تنشهای زنده و غیرزنده
- ارزیابی کیفیت گندم نان، دوروم و جو
- ارزیابی و تعیین تنوع ژنتیکی در کلکسیون ژرم پلاسم غلات بر اساس نشانگرهای بیوشیمیایی و سیتولوژیکی
دستاوردهای علمی بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی
- معرفی 5 رقم زردآلوی تجارتی، ارقام درخشان، سهند 97 ، جلیل، شانلی و پارسی با قابلیت تازه خوری و خشکباری
- معرفی یونجه رقم آذر با عملکرد و کیفیت مناسب
- معرفی یونجه رقم نفیس با عملکرد و کیفیت بالا
مشارکت در معرفی رقم گندم آبی آزادگان سازگار با شرایط گرمای زودرس
- مشارکت در معرفی ارقام گندم دیم (ارقام شاداب، مهتاب و هور) به ترتیب مناسب برای مناطق سردسیر، گرمسیر و نیمه
- گرمسیر و سرد و معتدل
- برگزاری برنامه های روز مزرعه و هفته انتقال یافته های تحقیقاتی در قالب طرح محقق معین و یاوران تولید
- برگزاری دورههای آموزشی حضوری و مجازی در شبکه شاک و شبکه برکت ترویج استان آذربایجان شرقی
- مشارکت در معرفی گندم آبی ارقام آراز ( N-92-9 )، فرین ( M-94-15 )، امین ( M-94-19 )، تابان ( DW-92-5 )، ثنا
- ( DW-93-8 )و گندم دیم ارقام جام ( MV18-2000/3 )…
- مشارکت در معرفی رقم کلزای نفیس (کلزای پاییزه سازگار با مناطق سرد و معتدل سرد. نسبتا زودس)، رقم کلزای نیما
- (پاییزه و سازگار با مناطق معتدل سرد)
- رقم گلرنگ پرنیان (بهاره- پاییزه و سازگار با مناطق معتدل سرد)
- حفاظت از کلکسیونها و بانک ژن به منظور خدمت به نسلهای آینده و ساماندهی آنها با نظرات و هماهنگی موسسات
- مادری ذیربط و مرکز مدیریت ذخایر ژنتیکی
- حفظ و نگهداری کلکسیون بادام با بیش از 70 ژنوتیپ و رقم در ایستگاه سهند
- حفظ و نگهداری کلکسیون زردآلو با بیش از 100 ژنوتیپ و رقم در ایستگاه سهند
- معرفی ارقام گردهزای مناسب برای ژنوتیپهای امیدبخش زردآلو و بادام