سازمان تات؛ ستون علمی امنیت غذایی و شایسته حمایت راهبردی مجلس

در چنین شرایطی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ـ سازمان تات ـ به‌عنوان بزرگ‌ترین و مهم‌ترین نهاد علمی، تحقیقاتی، آموزشی و ترویجی بخش کشاورزی کشور، نقشی اساسی در تأمین امنیت غذایی، کاهش وابستگی‌های فناورانه و ارتقای بهره‌وری در بخش کشاورزی بر عهده دارد.

در دو سال گذشته و در دوره مدیریت دکتر غلامرضا گل‌محمدی، رویکرد سازمان تات به‌صورت محسوسی به سمت کشاورزی مسئله‌محور، مأموریت‌گرا و مبتنی بر نیازهای واقعی بخش تولید هدایت شده است. در این رویکرد، پژوهش صرفاً برای تولید مقاله و گزارش علمی تعریف نمی‌شود، بلکه باید به حل یک مسئله واقعی در مزرعه، باغ، واحد دامداری، منابع طبیعی، مدیریت آب، حفاظت خاک، سلامت محصول و افزایش بهره‌وری منجر شود.

مدیریت عالمانه، تخصصی و آینده‌نگر دکتر گل‌محمدی موجب شده است که ظرفیت‌های پراکنده علمی سازمان، بیش از گذشته در خدمت حل چالش‌های اساسی کشاورزی کشور قرار گیرد. تأکید بر مسئله‌محوری، تقویت ارتباط میان پژوهش و اجرا، توجه به فناوری‌های نوین، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، توسعه همکاری‌های علمی، فعال‌سازی ظرفیت مراکز استانی و توجه ویژه به زیرساخت‌های تحقیقاتی، از جمله محورهایی است که می‌تواند جایگاه سازمان تات را در نظام حکمرانی کشاورزی کشور ارتقا دهد.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این دوره مدیریتی، توجه جدی و راهبردی به حفاظت از ذخایر ژنتیکی کشور است. منابع ژنتیکی گیاهی، دامی، آبزی، جنگلی و مرتعی، حاصل هزاران سال سازگاری با اقلیم و جغرافیای ایران و نتیجه دهه‌ها تلاش علمی برای شناسایی، جمع‌آوری، ارزیابی و نگهداری آنهاست.

این منابع، صرفاً مجموعه‌ای از بذرها، ژن‌ها یا نمونه‌های زیستی نیستند؛ بلکه پشتوانه تولید ارقام جدید، اصلاح نژاد، مقاومت در برابر خشکی، شوری، گرما، سرما، آفات و بیماری‌ها و سازگاری کشاورزی کشور با تغییرات اقلیمی محسوب می‌شوند. هرگونه غفلت از حفاظت این ذخایر، می‌تواند بخش مهمی از استقلال علمی، زیستی و غذایی کشور را در معرض تهدید قرار دهد.

تأکید دکتر گل‌محمدی بر اینکه حفاظت از منابع ژنتیکی در حقیقت حفاظت از امنیت غذایی کشور است، نشان‌دهنده درک دقیق و آینده‌نگرانه از تحولات جهانی کشاورزی است. در آینده، کشورهایی از قدرت و استقلال غذایی بیشتری برخوردار خواهند بود که ضمن حفاظت از تنوع زیستی و منابع ژنتیکی خود، توان تبدیل این منابع به فناوری، بذر، نهال، نژاد و دانش بومی را داشته باشند.

تشکیل و تقویت ساختارهای ملی برای مدیریت، حفاظت و بهره‌برداری از منابع ژنتیکی، ساماندهی ذخایر و اطلاعات ژنتیکی، توجه به بانک‌های ژن و کلکسیون‌های تحقیقاتی و برجسته‌سازی نقش ایستگاه‌های تحقیقاتی، از اقداماتی است که باید به‌عنوان یک رویکرد راهبردی و ملی مورد حمایت قرار گیرد.

ایستگاه‌های تحقیقاتی سازمان تات، دارایی‌های عادی و قابل جایگزینی نیستند. بسیاری از این ایستگاه‌ها محل اجرای آزمایش‌های بلندمدت، نگهداری ژرم‌پلاسم‌ها، تولید هسته‌های اولیه بذری، بررسی سازگاری ارقام و ثبت داده‌هایی هستند که طی چند دهه گردآوری شده‌اند. از بین رفتن یا تضعیف این زیرساخت‌ها، به معنای از دست رفتن بخشی از حافظه علمی کشاورزی کشور است.

در کنار منابع ژنتیکی، سازمان تات در حوزه‌هایی مانند مدیریت آب کشاورزی، حفاظت خاک، مقابله با بیابان‌زایی، اصلاح و معرفی ارقام جدید، مدیریت آفات و بیماری‌ها، کاهش مصرف سموم، افزایش بهره‌وری نهاده‌ها، مکانیزاسیون، توسعه کشاورزی هوشمند، فناوری‌های زیستی، تولید محصولات سالم، توسعه زنجیره‌های ارزش و انتقال یافته‌های تحقیقاتی به بهره‌برداران نقش‌آفرینی می‌کند.

بخش مهمی از پایداری تولید کشاورزی در کشور، نتیجه سال‌ها فعالیت علمی و تحقیقاتی پژوهشگران این سازمان است؛ هرچند بسیاری از این دستاوردها به دلیل ماهیت زیرساختی و بلندمدت پژوهش، کمتر در فضای عمومی و رسانه‌ای دیده می‌شوند.

سازمان تات، پشتوانه علمی کشاورزی ایران است؛ دکتر غلامرضا گل‌محمدی نیز با مدیریت عالمانه و مسئله‌محور خود، مسیر ارزشمندی را برای ارتقای نقش این سازمان آغاز کرده است. تداوم این مسیر و حمایت مؤثر کمیسیون کشاورزی و کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس، می‌تواند آینده‌ای مطمئن‌تر برای امنیت غذایی، منابع طبیعی و کشاورزی دانش‌بنیان ایران رقم بزند.

روابط عمومی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی